Γλωσσάριο

Αθωνικού Τύπου Ναός: Πρόκειται για ναό εγγεγραμμένο σταυροειδή, ο οποίος διαθέτει στη βόρεια και νότια πλευρά του δύο κόγχες, για να εξυπηρετούν καλύτερα την χορωδία των ψαλτών. Επίσης, στα δυτικά, στην πλευρά της εισόδου, διαθέτει έναν μεγάλο νάρθηκα που ονομάζεται λιτή. Αρσανάς: Κτιριακό συγκρότημα κοντά στη θάλασσα, που περιλαμβάνει το μόλο, τον πύργο, τις αποθήκες και την κατοικία του υπεύθυνου μοναχού. Αρχονταρίκι: Χώρος της Μονής όπου οι μοναχοί υποδέχονται και φιλοξενούν τους προσκυνητές. Ερημητήρια-Ησυχαστήρια: Μικρές καλύβες ή σπηλιές που βρίσκονται σε ερημικές και δύσβατες τοποθεσίες. Κατοικούνται από μοναχούς που επιδιώκουν μία πιο αυστηρή ζωή και άσκηση από εκείνη που επιζητούν οι κοινοβιακές μονές. Τα ερημητήρια, αποτελούν την υπέρβαση του κτίσματος. Δημιουργούνται απο ασκητές- αναχωρητές, για να καλύψουν κατα την κρίση τους τις ελαχιστοποιημένες ανάγκες τους. Γίνονται σε δυσπρόσιτες ή απρόσιτες περιοχές, με την ευλογία κυρίαρχης μονής και του πνευματικού καθοδηγητή του μοναχού. Όλες οι Αγιορείτικες μορφές μοναχισμού που προαναφέρθηκαν, διαμορφώθηκαν σε μια διαδρομή μεγαλύτερη των χιλίων ετών. Η παράδοση αυτή αποτυπώθηκε, με φαινομενικά διαφορετικό τρόπο, αν κρίνει κανείς επιφανειακά τα κτιριολογικά και οργανωτικά τους χαρακτηριστικά. Αυτά ανεξάρτητα της τυπολογίας, της μορφολογίας και του τρόπου οργάνωσης της ζωής των μοναχών, αποτέλεσαν σημαντική συνιστώσα της Αγιορείτικης παράδοσης. Το κοινό όμως ποιοτικό στοιχείο της παράδοσης είναι η εσωτερική συνοχή των διαφορετικών τρόπων μοναχικής ζωής, που είναι συνάρτηση της ίδιας της πλούσιας εξελικτικής πορείας του Αθωνικού μοναχισμού μέχρι και τις μέρες μας. Ιδιόρρυθμη μονή ή σκήτη: Οι 15 Άγιες Σκήτες του Αγίου Όρους στη Χαλκιδική κατέχουν ξεχωριστή θέση στον κόσμο του Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Είναι Μονή όπου ο κάθε μοναχός μπορεί να διαθέτει προσωπική περιουσία, να τρέφεται μόνος του, να προσφέρει υπηρεσίες στη μονή έναντι αμοιβής, αλλά η λατρεία του Θεού είναι κοινή τις Κυριακές. Διοικούνται από σύναξη και όχι από ηγούμενο. Οι σκήτες είναι κοινότητες μοναχών, που ιδρύθηκαν ιστορικά στη ευρύτερη γεωγραφική περιοχή ορισμένων μονών μετά από άδεια της κυρίαρχης μονής, επικυρωμένη με Πατριαρχικό σιγίλλιο. Οι οκτώ, με κοινοτικό παραδοσιακό τρόπο οργάνωσης, αποτελούν οικισμό απο καλύβες με κέντρο θρησκευτικής και κοινωνικής ζωής των μοναχών το Κυριακό. Το Κυριακό συνοδεύεται από την τράπεζα, το αρχονταρίκι, τον ξενώνα, τη βιβλιοθήκη. Επικεφαλής των μοναχών της Σκήτης είναι Δικαίος που εκλέγεται από την σύναξη των Γερόντων. Έχει ετήσια θητεία, μαζί με αντίστοιχη επιτροπή δύο συμβούλων. Αντίθετα οι τέσσερεις σκήτες νεώτερου τύπου που ανεγέρθηκαν το 19ο αιώνα με μορφή μοναστηριακού συγκροτήματος, είναι κοινοβιακές. Ο Δικαίος είναι ισόβιος και η κτιριακή τους οργάνωση έχει για πρότυπο τις μεγάλες μονές. Αυτές οι μοναστικές κοινότητες, σκαρφαλωμένα στην εκπληκτική χερσόνησο του Άθω, προσφέρουν ένα μοναδικό πνευματικό καταφύγιο. Απομονωμένοι από τον σύγχρονο κόσμο, οι σκήτες παρέχουν ένα παράθυρο στον αρχαίο μοναστικό τρόπο ζωής, που χαρακτηρίζεται από προσευχή, περισυλλογή και αυτάρκεια. Κάθε σκήτη μπορεί να υπερηφανεύεται για μια μοναδική ταυτότητα και προστάτη άγιο. Προσκυνητές από όλο τον κόσμο έρχονται σε αυτούς τους ιερούς τόπους, παρασυρόμενοι από τη βαθιά πνευματική ατμόσφαιρα και τη γαλήνια φυσική ομορφιά του Αγίου Όρους. Κάθισμα: Μικρό κτίσμα κοντά στη μονή όπου μένει ένας μοναχός και ο οποίος ασχολείται συνήθως με την καλλιέργεια της γης. Δεν έχουν αυτοτελή υπόσταση και παραχωρούνται σε αδελφούς της μονής χωρίς δικαίωμα διαδοχής. Καθολικό: Ο κεντρικός ή κύριος ναός της μονής. Κυριακό: Ο κύριος ναός στις σκήτες, όπου μαζεύονται οι μοναχοί τις Κυριακές για να τελέσουν από κοινού τα Θεία Λειτουργία. Καλύβη: Κτίσματα σχετικά μικρά με ενσωματωμένο ναό, χωρίς εδαφική έκταση, στα οποία μένουν ένας- δύο μοναχοί. Κελί: Ευρύχωρο κτίσμα με ενσωματωμένο ναό και δική του εδαφική έκταση. Κατοικείται από δύο-τρεις μοναχούς. Στα κελλιά, η παράδοση προσδιορίζει κατά κανόνα τριμελή την συνοδεία των μοναχών και επιτρέπει τρείς δόκιμους μοναχούς. Επικεφαλής είναι ο γέροντας, στον οποίο η κυρίαρχη μονή έχει παραχωρήσει το κελλί με ειδική διοικητική πράξη και με ανάλογο έγγραφο, που λέγεται ομόλογο. Το κελλί δίδεται ισόβια, μαζί με την αντίστοιχη εδαφική έκταση, έναντι αντιτίμου με δικαίωμα διαδοχής. Η διαδοχή προσδιορίζεται με εγγραφή στο ομόλογο ονομάτων τριών μοναχών. Μετά τον θάνατο του γέροντος, αναλαμβάνει επικεφαλής του Κελλιού ο δεύτερος κατά την τάξη, καταβάλλοντας στην Μονή το λεγόμενο τριμερίδιο. Κοινοβιακή μονή: Μονή, όπου η λατρεία και η εστίαση είναι κοινή για όλους τους μοναχούς. Οι μοναχοί είναι υποχρεωμένοι να παρέχουν υπηρεσίες στη μονή, ενώ δεν επιτρέπεται να διαθέτουν ατομική περιουσία. Οι κοινοβιακές μονές διοικούνται από τον ηγούμενο. Κόρδα: Πτέρυγα της μονής όπου συνήθως οι διάδρομοι είναι εξωτερικοί αλλά στεγασμένοι. Λιτή: Μεγάλος νάρθηκας των ναών των μονών. Τράπεζα: Κτίριο που βρίσκεται συνήθως ακριβώς απέναντι από τον κύριο ναό, στο οποίο τρώνε μαζί οι μοναχοί. Φιάλη: Κρήνη συνήθως στεγασμένη, που χρησιμεύει για τον αγιασμό των υδάτων.